วันที่ 29 สิงหาคม 2569 ศาสตราจารย์ ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม มอบแม่แบบระบบผลิตน้ำประปาหมู่บ้านเพื่อใช้กำจัดสารหนู เดินหน้าแก้ไขปัญหาสารปนเปื้อนในแหล่งน้ำธรรมชาติ โดยกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ร่วมกับสถาบันวิจัยแสงซินโครตรอน (องค์การมหาชน) และมหาวิทยาลัยขอนแก่น นำผลงานวิจัยสารเรซิ่นชนิดพิเศษที่มีคุณสมบัติดูดจับสารหนู (Arsenic) มาพัฒนาเป็นชุดกรองน้ำต้นแบบ และนำไปทดสอบใช้งานจริง (Field Test) ในพื้นที่ที่มีปัญหาน้ำดิบปนเปื้อน ทั้งแหล่งน้ำบนดินและน้ำใต้ดิน ณ บ้านฟาร์มสัมพันธกิจและบ้านเมืองงิม ตำบลริมกก อำเภอเมืองเชียงราย ซึ่งเป็นการดำเนินงานมีการนำร่องติดตั้งระบบกรองในหลายพื้นที่ รวมถึงโรงเรียนบ้านเหมืองแดง อำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย ซึ่งมีนักเรียนและบุคลากรรวม 646 คน เพื่อช่วยลดสารหนูและสารปนเปื้อนในน้ำ เพิ่มความปลอดภัยในการใช้น้ำเพื่ออุปโภคบริโภค โดยนักวิจัยจะติดตามและวิเคราะห์คุณภาพน้ำอย่างต่อเนื่อง เพื่อประเมินประสิทธิภาพและปรับสัดส่วนเรซิ่นให้เหมาะสมกับชนิดและปริมาณสารปนเปื้อนของแต่ละพื้นที่ และติดตามระบบการเตือนภัยและรับมือน้ำท่วมในเขตเมือง ณ ศาลาประชาคมเมืองงิม ตำบลริมกก อำเภอเมืองเชียงราย จังหวัดเชียงราย โดยมีนายชูชีพ พงษ์ไชย ผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย นายธนรัช จงสุทธานามณี ส.ส.เขต 1 ตลอดจนส่วนราชการ หน่วยงานที่เกี่ยวข้องให้การต้อนรับและลงพื้นที่

รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวง อว. กล่าวว่า การแก้ปัญหาที่ดีที่สุดคือการจัดการที่ “ต้นน้ำ” เพื่อหยุดแหล่งกำเนิดการปนเปื้อน แต่ในระหว่างที่ยังพบสารปนเปื้อน จำเป็นต้องใช้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีเข้ามาช่วยบำบัดและเฝ้าระวังคุณภาพน้ำ เพื่อให้ประชาชนมีน้ำสะอาดและปลอดภัยสำหรับการดำรงชีวิต กระทรวง อว. จะทำหน้าที่เป็น “ต้นน้ำ” ในการวิจัย พัฒนา และถ่ายทอดเทคโนโลยี รวมถึงองค์ความรู้ด้านการดูแลรักษาระบบกรอง ส่วนการขยายผลสู่ “ปลายน้ำ” ในระดับหมู่บ้าน โรงเรียน และกลุ่มเปราะบางทั่วประเทศ จะต้องบูรณาการความร่วมมือจากจังหวัด สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรในพื้นที่ กระทรวงศึกษาธิการ หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และภาคเอกชน เพื่อให้ประชาชนเข้าถึงน้ำสะอาด ซึ่งเป็นสิทธิขั้นพื้นฐานและมีความสำคัญต่อสุขภาพและคุณภาพชีวิต

ขณะเดียวกัน ภาครัฐเตรียมผลักดันให้ภาคเอกชนเข้ามามีส่วนร่วมในการผลิตระบบกรองน้ำเชิงพาณิชย์ ทั้งระดับครัวเรือนและระบบขนาดใหญ่ เพื่อให้เหมาะสมกับสภาพปัญหาและความต้องการของแต่ละพื้นที่ พร้อมต่อยอดสู่แนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) เนื่องจากปัญหาสารปนเปื้อนจากการขุดเจาะและทำเหมืองแร่ธาตุหายาก (Rare Earth) เป็นปัญหาที่เกิดขึ้นในหลายประเทศทั่วโลก หากไทยพัฒนาเทคโนโลยีได้สำเร็จและสร้างระบบที่ชุมชนดูแลตนเองได้ จะช่วยสร้างความมั่นใจด้านความปลอดภัยทางน้ำแก่ประชาชน และมีโอกาสถ่ายทอดเทคโนโลยีไปยังต่างประเทศ สร้างมูลค่าเพิ่มและรายได้กลับคืนสู่ระบบเศรษฐกิจของประเทศในอนาคต