วันนี้ (18 พฤศจิกายน 2569) นายประเสริฐ จิตต์พลีชีพ รองผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย พร้อมด้วยหัวหน้าส่วนราชการและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เข้าร่วมประชุมหารือกับคณะอนุกรรมาธิการ ผ่านสื่ออิเล็กทรอนิกส์ ณ ห้องประชุมสำนักงานป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยจังหวัดเชียงราย ชั้น 3 ศาลากลางจังหวัดเชียงราย โดยมีนายภัทรพงษ์ ลีลาภัทร์ ประธานคณะกรรมาธิการการป้องกันและบรรเทาผลกระทบจากภัยธรรมชาติและสาธารณภัย สภาผู้แทนราษฎร เป็นประธานการประชุม
การประชุมครั้งนี้จัดขึ้นเพื่อติดตามสถานการณ์และหารือแนวทางแก้ไขปัญหามลพิษทางน้ำข้ามแดน โดยมุ่งเน้น 2 ประเด็นสำคัญ ได้แก่ 1. การรับมือวิกฤตเฉพาะหน้า กรณีมลพิษทางน้ำข้ามแดนและผลกระทบต่อระบบผลิตน้ำประปา โดยเชิญการประปาส่วนภูมิภาค (กปภ.) กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย (ปภ.) และกรมควบคุมมลพิษ เข้าชี้แจงข้อมูลและมาตรการดำเนินงาน และ 2. การติดตามการแก้ไขปัญหาที่ต้นเหตุ โดยมีหน่วยงานจากกระทรวงการต่างประเทศและกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมร่วมชี้แจงความคืบหน้า
นายประเสริฐ จิตต์พลีชีพ รองผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย ได้รายงานสถานการณ์และมาตรการเตรียมความพร้อมของจังหวัดเชียงราย โดยระบุว่า จากสถานการณ์คุณภาพน้ำที่ส่งผลกระทบต่อการผลิตน้ำประปาในพื้นที่อำเภอแม่สาย ในช่วงที่ผ่านมาทำให้ไม่สามารถผลิตและส่งจ่ายน้ำประปาได้ตามปกติ ส่งผลให้เกิดปัญหาขาดแคลนน้ำในช่วงเวลาดังกล่าว อย่างไรก็ตาม หน่วยงานที่เกี่ยวข้องได้เร่งดำเนินการแก้ไขอย่างต่อเนื่อง จนสามารถกลับมาผลิตน้ำประปาได้ประมาณร้อยละ 60 ในวันต่อมาเพิ่มเป็นร้อยละ 80 และกลับมาผลิตได้เต็มกำลัง เป็นต้นมา โดยปัจจุบันยังสามารถเดินระบบผลิตน้ำประปาได้อย่างต่อเนื่อง พร้อมมีการตรวจสอบค่าความขุ่นและคุณภาพน้ำอย่างสม่ำเสมอ รวมถึงจัดตั้งกลุ่มสื่อสารเพื่อแลกเปลี่ยนข้อมูลสถานการณ์ระหว่างผู้บริหารและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องอย่างใกล้ชิด
สำหรับการเตรียมแผนเผชิญเหตุกรณีเกิดสถานการณ์ฉุกเฉินซ้ำ จังหวัดเชียงรายได้สำรวจและจัดเตรียมแหล่งน้ำดิบสำรองในพื้นที่อำเภอแม่สาย ทั้งแหล่งน้ำใต้ดินและแหล่งน้ำธรรมชาติ อาทิ บริเวณถ้ำหลวง ซึ่งมีการสำรวจบ่อบาดาลที่กรมทรัพยากรน้ำได้เตรียมไว้จำนวน 4 บ่อ รวมถึงบ่อบาดาลเดิมจำนวน 8 บ่อ ที่เคยจัดทำไว้ในช่วงปฏิบัติการช่วยเหลือทีมหมูป่าอะคาเดมี ตลอดจนแหล่งน้ำธรรมชาติ เช่น หนองน้ำพุ เพื่อใช้เป็นแหล่งน้ำดิบสำรองในกรณีฉุกเฉิน
นอกจากนี้ จังหวัดยังเตรียมระดมทรัพยากรจากองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและหน่วยงานในพื้นที่ใกล้เคียง สนับสนุนการขนส่งน้ำจากแหล่งสำรองไปแจกจ่ายให้แก่ประชาชน พร้อมจัดเตรียมน้ำดื่มสะอาดเพื่อบรรเทาความเดือดร้อน โดยมีการติดตั้งรถผลิตน้ำดื่มของศูนย์ป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย เขต 15 จำนวน 1 คัน ณ ที่ว่าการอำเภอแม่สาย รวมถึงจุดบริการน้ำดื่มของการประปาส่วนภูมิภาค และเครื่องกรองน้ำพระราชทานของศูนย์จิตอาสาพระราชทาน เพื่อให้ประชาชนสามารถเข้าถึงน้ำสะอาดสำหรับบริโภคได้อย่างเพียงพอและต่อเนื่อง แม้ระบบประปาจะกลับมาดำเนินการได้ตามปกติแล้วก็ตาม เพื่อสร้างความมั่นใจให้แก่ประชาชน
ในส่วนของข้อเสนอเพื่อแก้ไขปัญหาในระยะยาว รองผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงรายได้สะท้อนถึงประเด็นสำคัญที่จำเป็นต้องได้รับการแก้ไขอย่างเร่งด่วน 3 ประเด็น ได้แก่
1. การแก้ไขปัญหามลพิษทางน้ำที่ต้นเหตุอย่างจริงจัง
จังหวัดเชียงรายต้องการให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องเร่งดำเนินการแก้ไขปัญหาแหล่งกำเนิดมลพิษทางน้ำข้ามแดนอย่างเป็นรูปธรรม เพื่อให้ปัญหาการปนเปื้อนสารพิษในแหล่งน้ำได้รับการแก้ไขอย่างยั่งยืน ไม่ใช่เพียงการแก้ไขปัญหาเฉพาะหน้า โดยต้องอาศัยความร่วมมือจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องทั้งในประเทศและระหว่างประเทศ
2. ยกระดับห้องปฏิบัติการตรวจวิเคราะห์สารปนเปื้อนให้รวดเร็วและได้มาตรฐาน
จังหวัดเชียงรายให้ความสำคัญกับปัญหาความล่าช้าของผลตรวจวิเคราะห์คุณภาพน้ำและสารปนเปื้อน ซึ่งส่งผลต่อการแจ้งเตือนและการวางมาตรการป้องกันประชาชนได้ไม่ทันท่วงที โดยยกตัวอย่างกรณีการตรวจพบสารหนูในแหล่งน้ำแม่สายที่มีค่าสูงถึง 28 เท่าของค่ามาตรฐาน หรือประมาณ 0.284 มิลลิกรัมต่อลิตร จากผลตรวจในเดือนสิงหาคม แต่ผลการตรวจวิเคราะห์เพิ่งได้รับการรายงานในเดือนตุลาคม ทำให้การแจ้งเตือนประชาชนเกิดความล่าช้า
ทั้งนี้ คุณภาพน้ำในพื้นที่มีการเปลี่ยนแปลงขึ้นลงตามสถานการณ์ จึงจำเป็นต้องมีระบบตรวจวิเคราะห์ที่สามารถรายงานผลได้อย่างรวดเร็วและใกล้เคียงเวลาจริง (Real-time) เพื่อให้หน่วยงานสามารถประเมินสถานการณ์และแจ้งเตือนประชาชนได้อย่างถูกต้องและทันเวลา
นอกจากนี้ ยังมีข้อกังวลเกี่ยวกับผลตรวจสารปนเปื้อนในพืชผักและผลการเฝ้าระวังด้านสุขภาพของประชาชน ซึ่งแม้จะพบสารบางชนิดในตัวอย่างที่ตรวจวิเคราะห์ แต่ยังจำเป็นต้องศึกษาหาสาเหตุและแหล่งที่มาของการปนเปื้อนให้ชัดเจน ไม่ควรสรุปว่าทุกกรณีมีสาเหตุมาจากปัญหามลพิษทางน้ำข้ามแดนโดยตรง เนื่องจากบางพื้นที่ที่ตรวจพบสารปนเปื้อนไม่ได้อยู่ในลุ่มน้ำที่ได้รับผลกระทบโดยตรง
จังหวัดจึงเสนอให้มีการพัฒนาห้องปฏิบัติการที่มีมาตรฐาน สามารถตรวจวิเคราะห์สารปนเปื้อนได้อย่างเป็นระบบ รวดเร็ว และแม่นยำ โดยเปิดโอกาสให้หน่วยงานและสถาบันที่เกี่ยวข้องเข้ามาร่วมพัฒนาศักยภาพห้องปฏิบัติการ เพื่อให้ผลตรวจมีความน่าเชื่อถือและนำไปใช้กำหนดมาตรการแก้ไขปัญหาได้ตรงจุด
3. ศึกษาการจัดสร้างบ่อดักตะกอนและระบบดูดซับสารพิษก่อนเข้าสู่พื้นที่เกษตรกรรม
จังหวัดเชียงรายเสนอให้มีการศึกษาความเป็นไปได้ในการจัดสร้างบ่อดักตะกอนและระบบบำบัดหรือดูดซับสารพิษในแหล่งน้ำ เพื่อดักจับตะกอนและลดการปนเปื้อนของสารพิษก่อนที่น้ำจะไหลเข้าสู่พื้นที่เกษตรกรรมและแหล่งน้ำที่ประชาชนใช้ประโยชน์ในชีวิตประจำวัน
โดยเฉพาะบริเวณฝายเชียงรายและฝายชลประทานแม่สาย ซึ่งเป็นจุดที่ควรได้รับการศึกษาความเหมาะสมอย่างจริงจัง ทั้งในด้านเทคโนโลยีการบำบัด ประสิทธิภาพในการลดสารปนเปื้อน และความเป็นไปได้ในการดำเนินงาน เพื่อป้องกันไม่ให้สารพิษแพร่กระจายเข้าสู่พื้นที่เกษตรกรรม กระทบต่อผลผลิตทางการเกษตร การปศุสัตว์ และสุขภาพของประชาชน
รองผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงรายย้ำว่า จังหวัดเชียงรายต้องการให้การแก้ไขปัญหามลพิษทางน้ำดำเนินการอย่างเป็นระบบ ครอบคลุมทั้งการแก้ไขปัญหาที่ต้นเหตุ การเฝ้าระวังและตรวจสอบคุณภาพน้ำที่มีประสิทธิภาพ ตลอดจนการป้องกันผลกระทบก่อนที่สารปนเปื้อนจะเข้าสู่พื้นที่เกษตรกรรมและชุมชน เพื่อสร้างความมั่นใจให้แก่ประชาชน และลดผลกระทบต่อเศรษฐกิจ การเกษตร การท่องเที่ยว และภาพรวมของจังหวัดเชียงรายในระยะยาว
ทั้งนี้ จังหวัดเชียงรายพร้อมบูรณาการความร่วมมือกับทุกภาคส่วน เพื่อผลักดันมาตรการแก้ไขปัญหามลพิษทางน้ำข้ามแดนให้เกิดผลเป็นรูปธรรม มุ่งคุ้มครองทรัพยากรธรรมชาติ สิ่งแวดล้อม และคุณภาพชีวิตของประชาชนอย่างยั่งยืน